Want hoe weet je als zorgorganisatie wat de geleverde zorg daadwerkelijk kost? En waar mogelijkheden liggen om de beschikbare capaciteit beter te benutten?
Met Time-Driven Activity-Based Costing (TDABC) kun je daar meer inzicht in krijgen.
Stel je voor: twee bewoners wonen op een afdeling voor mensen met dementie.
Bewoner A is een vrouw van 82 jaar. Ze heeft ondersteuning nodig bij haar dagelijkse verzorging, maar volgt een vertrouwde routine. Ze laat zich rustig helpen bij het aankleden en ontbijt zelfstandig wanneer alles voor haar klaarstaat.
Bewoner B is een man van 85 jaar. Ook hij heeft dementie, maar zijn zorgvraag is anders. Hij raakt regelmatig gedesoriënteerd, heeft meer begeleiding nodig tijdens de ochtendzorg en wordt soms onrustig bij het aankleden. Ook tijdens de maaltijden heeft hij extra ondersteuning nodig.
Beide bewoners hebben een vergelijkbare zorgindicatie en ontvangen passende zorg.
Maar de tijd die medewerkers aan hen besteden, verschilt aanzienlijk.
Dat is niet vreemd. Geen bewoner is immers hetzelfde. Toch wordt binnen de ouderenzorg veel gestuurd op gemiddelde kosten en beschikbare budgetten per zorgprofiel.
Een Wlz-zorgprofiel geeft aan welke vorm van zorg iemand nodig heeft, maar beschrijft niet precies hoeveel minuten begeleiding of verzorging op een bepaalde dag noodzakelijk zijn.
Daar ontstaat een interessante vraag: hoe maak je inzichtelijk waar de beschikbare zorgcapaciteit daadwerkelijk naartoe gaat?
Time-Driven Activity-Based Costing, afgekort TDABC, is een methode om kosten inzichtelijk te maken op basis van activiteiten en de capaciteit die daarvoor nodig is.
De methode kijkt niet alleen naar de totale personeelskosten of het gemiddelde budget per bewoner, maar onderzoekt welke activiteiten plaatsvinden en hoeveel tijd medewerkers daaraan besteden.
Daarvoor zijn twee zaken belangrijk:
Door deze gegevens te combineren, ontstaat een nauwkeuriger beeld van de kosten van verschillende zorgactiviteiten.
En juist dat kan waardevolle inzichten opleveren.
Laten we teruggaan naar onze twee bewoners.
We kijken naar drie activiteiten tijdens een ochtend op de afdeling: de persoonlijke verzorging, begeleiding bij het ontbijt en de verpleegkundige afstemming.
Voor dit fictieve voorbeeld gaan we uit van de volgende capaciteitstarieven, inclusief toegerekende indirecte kosten:
| Activiteit | Bewoner A | Bewoner B |
| Ochtendzorg | 25 min / € 21,25 | 45 min / € 38,25 |
| Begeleiding bij ontbijt | 10 min / € 7,50 | 25 min / € 18,75 |
| Overdracht en afstemming | 5 min / € 5,50 | 15 min / € 16,50 |
| Totale tijd | 40 minuten | 85 minuten |
| Totale kosten | € 34,25 | € 73,50 |
Dit is een vereenvoudigd, fictief rekenvoorbeeld. De tarieven zijn illustratief en de berekening omvat alleen deze drie activiteiten, niet de volledige dagelijkse kosten van zorg en verblijf.
Het verschil is duidelijk.
Voor deze activiteiten vraagt bewoner B ruim twee keer zoveel personeelscapaciteit als bewoner A.
Als we uitsluitend naar het gemiddelde kijken, komen we uit op ongeveer € 54 per bewoner. Maar daarmee verdwijnt het verschil tussen beide zorgsituaties uit beeld.
Dat betekent overigens niet dat de zorg voor bewoner B onnodig duur is. Zijn zorgbehoefte vraagt nu eenmaal om meer begeleiding.
Het inzicht helpt juist om te begrijpen hoeveel capaciteit nodig is om die zorg goed te kunnen leveren.
De grootste waarde van TDABC zit niet in het berekenen van de kosten op zichzelf. Het gaat om de beslissingen die je ermee kunt nemen.
Realistischer plannen van personeelscapaciteit
Een afdeling met twintig bewoners heeft niet automatisch dezelfde personeelsbehoefte als een andere afdeling met twintig bewoners.
De samenstelling van de bewonersgroep, de mate van zelfstandigheid en de benodigde begeleiding maken een groot verschil.
Efficiënt capaciteitsmanagement in de zorg begint daarom met inzicht in de tijd die verschillende zorgactiviteiten daadwerkelijk vragen. Daarmee kun je onderzoeken of de personeelsplanning voldoende aansluit op de zorgbehoefte. Ook wordt het makkelijker om piekmomenten te herkennen, werkdruk beter te verdelen en beschikbare capaciteit gerichter in te zetten.
Ontdekken waar processen slimmer kunnen
Niet iedere tijdsbesteding is direct verbonden aan de zorgbehoefte van een bewoner.
Denk bijvoorbeeld aan dubbele registraties, het zoeken naar informatie of onnodige administratieve handelingen.
Als blijkt dat verpleegkundigen op een afdeling opvallend veel tijd kwijt zijn aan overdracht en verslaglegging, is dat een aanleiding om het proces nader te onderzoeken.
Kan informatie eenvoudiger worden vastgelegd? Is dezelfde informatie op meerdere plekken nodig? Of kan de overdracht beter worden georganiseerd?
Door dit soort processen te verbeteren, ontstaat mogelijk meer tijd voor directe zorg en persoonlijke aandacht.
Kostenverschillen tussen afdelingen beter begrijpen
Waarom heeft de ene locatie hogere personeelskosten dan de andere? Komt dat door een verschil in zorgzwaarte, de inzet van medewerkers of de manier waarop processen zijn ingericht?
Zonder gedetailleerd inzicht is het lastig om die vragen goed te beantwoorden.
TDABC helpt om kostenverschillen te verklaren en te onderzoeken welke factoren daarop van invloed zijn.
Daarbij gaat het niet om het vergelijken van afdelingen op basis van kosten alleen. Ook verschillen in bewonersgroepen, zorgkwaliteit en benodigde ondersteuning moeten worden meegenomen.
Beter onderbouwen welke zorgcapaciteit nodig is
Binnen de langdurige zorg vormen Wlz-zorgprofielen een belangrijke basis voor de bekostiging.
Maar binnen hetzelfde zorgprofiel kunnen individuele zorgvragen verschillen.
Met meer inzicht in activiteiten, tijdsbesteding en kosten kunnen zorgorganisaties beter onderbouwen welke capaciteit nodig is voor de zorg die zij leveren.
Dat ondersteunt interne begrotingen en capaciteitsbeslissingen, maar kan ook waardevolle informatie opleveren voor gesprekken met zorgkantoren.
Om TDABC goed toe te passen, moet een zorgorganisatie wel beschikken over betrouwbare gegevens.
En daar ligt vaak een uitdaging.
Informatie over bewoners en zorgactiviteiten wordt bijvoorbeeld vastgelegd in het elektronisch cliëntendossier (ECD). De beschikbare personeelscapaciteit staat in het rooster- of planningssysteem. Financiële gegevens bevinden zich weer in andere applicaties.
Wanneer deze informatie niet goed op elkaar aansluit, ontbreekt het overzicht.
Door gegevens uit verschillende systemen samen te brengen, ontstaat de mogelijkheid om zorgprocessen, capaciteit en kosten met elkaar in verband te brengen.
Met behulp van dashboards kun je bijvoorbeeld inzichtelijk maken:
TDABC kan hiervoor een waardevolle rekenmethode zijn. Een goed ingericht dataplatform en betrouwbare stuurinformatie helpen vervolgens om deze inzichten beschikbaar te maken voor medewerkers, teamleiders en management.
Daarbij is het belangrijk dat gegevens zorgvuldig worden gebruikt en dat de analyses aansluiten op de praktijk van de zorgmedewerkers.
De ouderenzorg staat voor een belangrijke uitdaging. De zorgvraag neemt toe, terwijl de beschikbaarheid van personeel en financiële middelen onder druk staat.
Dat vraagt om bewuste keuzes.
Maar goede keuzes beginnen bij inzicht.
Een gemiddelde kostprijs vertelt slechts een deel van het verhaal. Want achter ieder zorgprofiel zit een bewoner met een eigen zorgbehoefte.
Time-Driven Activity-Based Costing helpt om beter te begrijpen hoeveel capaciteit verschillende zorgactiviteiten vragen en waar mogelijkheden liggen om processen te verbeteren.
Niet om zorg terug te brengen tot minuten en euro’s, maar om de beschikbare middelen zo goed mogelijk in te zetten.
Want hoe beter je begrijpt waar tijd en capaciteit naartoe gaan, hoe beter je kunt organiseren dat bewoners de zorg en aandacht krijgen die zij nodig hebben.
Bij In Summa helpen we zorgorganisaties om gegevens uit verschillende systemen samen te brengen en te vertalen naar betrouwbare stuurinformatie.
Of het nu gaat om inzicht in personeelscapaciteit, financiële prestaties of de ontwikkeling van de zorgvraag: wij helpen om data om te zetten in informatie waarop je kunt sturen.
Benieuwd hoe jouw organisatie meer inzicht kan krijgen in de relatie tussen zorgverlening, capaciteit en kosten? We denken graag met je mee.